Hoe werkt scherptediepte nu precies?
Nu ik me langzamerhand steeds verder aan het verdiepen ben in fotograferen (als activiteit) en fotografie (als beroep en kunstvorm), komen er langzamerhand vragen op die ik niet 1-2-3 kan beantwoorden. Zo vroeg ik me laatst af hoe scherptediepte nu precies werkt.
Wat is scherptediepte?
Scherptediepte is echt een begrip van het opname-tijdperk. Zonder fotografie en film hadden we dit woord nooit gekend, omdat onze ogen zulke dynamische, continu corrigerende lenzen zijn dat we nooit een verschil in scherpte tussen voorgrond en achtergrond opmerken.
Omdat de glazen lenzen in camera’s niet voortdurend automatisch corrigeren, moet de fotograaf/cameraman kiezen waarop er wordt scherpgesteld. Afhankelijk van een aantal factoren zie je vervolgens in de 2D-weergave van de werkelijkheid die een foto of film is meer of minder scherpte in de diepte van de foto (ofwel: voor en achter het onderwerp).
Wat kun je met scherptediepte?
Het leuke van het spelen met scherptediepte is dat je kan benadrukken en suggereren:
- Met een heel korte scherptediepte filter je de achtergrond als het ware uit de foto, en kun je het onderwerp nog eens extra benadrukken. Voorbeeld daarvan zijn m’n foto’s van paardebloemen.
- Met een redelijk korte scherptediepte leg je nog steeds de nadruk op het onderwerp dat je scherp hebt vastgelegd, maar zijn de voorgrond en achtergrond van een foto nog redelijk herkenbaar. Daarmee kun je mensen verrassen, nieuwsgierig maken of op het verkeerde been zetten. Mooi voorbeeld hiervan vind ik de fotoserie van Rommer Boonstra, die aparte details op straat in beeld bracht terwijl Rotterdamse landmarks vaag op de achtergrond toch herkenbaar zijn.
- En met een heel lange/diepe scherptediepte is alles in je foto scherp zichtbaar. Ook leuk, in sommige situaties.
Tip voor compacte camerabezitters: Compactcamera’s zijn erop gericht om zoveel mogelijk scherp in beeld te brengen, dus daar zie je nauwelijks iets van een kortere scherptediepte. Mocht je toch op zoek zijn naar dat effect, kies dan de macro-stand (het bloemetje) en ga daarmee experimenteren.
Nu terug naar mijn eigen vraag:
Hoe werkt scherptediepte nu eigenlijk?
Of je in een foto een ondiepe of een diepere scherpte ziet, blijkt vooral afhankelijk te zijn van:
- de grootte van je diafragma (de instelbare grootte van de lensopening);
- de afstand tot het punt waarop je scherpstelt; en
- de brandpuntsafstand (?) van je lens.
Fotopedia legt (visueel) uit hoe de drie bovengenoemde factoren de scherptediepte beinvloeden:
“De scherptediepte neemt toe als de lensopening kleiner wordt (diafragma getal groter). Dat komt doordat de stralen een kleinere hoek maken met de optische as.” Klinkt logisch, toch? Het plaatje van Fotopedia dat bij die uitleg hoort (zie rechts) maakt het anders wel inzichtelijk.
Het gaat dus om de hoek waaronder de lichtstralen vanaf de lens op de sensor/film worden geprojecteerd. Hoe korter de brandpuntsafstand, hoe groter die hoek. En hoe dichter je bij je onderwerp staat, idem. Dus als je met een groothoeklens helemaal uitzoomt en dan foto’s gaat maken van iets dichtbij zul je een hele korte scherptediepte terugzien in je foto’s. En als je inzoomt op een verder weg gelegen onderwerp heb je dus een veel langere scherptediepte. Helder!
(Was je op zoek naar een nog technischer uitleg? Kijk dan op de engelstalige Wikipedia-pagina over Depth of Field.)
May 12th, 2007 at 8:07 pm
Thanks, goed stuk. Ken het allemaal wel, maar om het nog eens op een rijtje te zien is best handig. Overigens heeft mijn compact(canon s60), heel flauw, een knopje om scherptediepte in te stellen.
May 13th, 2007 at 1:21 am
Ha, vast! Ik zal iets te algemeen zijn geweest.
Maar ik ben dan wel benieuwd: is dat een knopje om scherptediepte in te stellen? Of om er een preview van te geven op de LCD?
May 13th, 2007 at 4:45 pm
Hoi!
Ik heb nog 1 aanvulling:
Scherptediepte speelt ook een belangrijke rol in schaalgrootte, zoals je ook al een beetje ziet in de fotoserie over rotterdam.
Zou je bijvoorbeeld in Madurodam een foto maken van de erasmusbrug, en wil je die er ‘echt’ uit laten zien, dan moet je een zo groot mogelijke diafragma kiezen, om alles scherp te krijgen. Andersom kun je door de techniek van tilt-shift-photography het tegenovergestelde bereiken.
May 13th, 2007 at 8:12 pm
Hoi Eelke, dankjewel voor de aanvulling! Zo had ik het eigenlijk nog niet bekeken.
Even snel googlend kom ik tot de conclusie dat je grof gesteld eigenlijk twee toepassingen van tilt-shift fotografie hebt:
1. De perspectief-corrigerende of vervormende toepassing, waarvan de eerste o.a. gebruikt wordt in de architectuurfotografie; en
2. En het spelen met scherptediepte, soms tot in het extreme als je met Lensbabies gaat spelen.
Een balg-camera heb ik wel eens eerder bekeken, maar zo’n tilt-shift lens niet. Dus ik heb een plaatje opgezocht. Prachtig hoor, en vast erg aan de prijs.
May 13th, 2007 at 9:04 pm
Je ziet geen preview op het scherm. Het werkt wel oke,maar vooral op de korte afstand.
Overigens, Tilt Shift is, heel flauw, eenvoudig te faken met software. Die lenzen zijn zo duur…
Allemaal fake:
http://www.flickr.com/search/?q=tiltshift&w=58703524%40N00&s=int
November 6th, 2008 at 12:13 am
Een hele duidelijke uitleg Roel. Ter aanvulling nog deze website:
http://www.bluesky-web.com/dofmyth.htm
Die brengt nog meer verheldering over het onderwerp scherptediepte.
June 19th, 2009 at 9:49 am
hallo,
ik probeer met een lens een zo groot mogelijk scherpte diepte te halen, zijn hier maximale van? maakt niet uit welke lens, ik wil graag een lens kopen waar mee ik ca. 100m diep scherm kan in nemen, en ca 30 meter breed. iemand een idee of dat kan en welke lens……………
July 2nd, 2009 at 6:17 am
Hoi Roel,
Ik heb de Canon ixus 980.
Zou je eens op mijn site wilen kijken?
Ik ben eens benieuwd wat je van m’n foto’s vind.
Inmiddels heb ik het handmatig instellen van m’n camera steeds beter onder de knie gekregen.
Zoals je bijvoorbeeld kunt zien bij de foto’s van het wielrennen.
Sluitertijd van 1/1600 sec.
Groetjes Bert.
March 27th, 2010 at 8:17 am
Hoi Roel,
Vind je het goed als ik jou tekst siteer op onze blog? We bespreken allerlei thema’s en ik vond jou uitleg zo duidelijk…….
Mocht je het niet willen verwijder ik het direct van onze blog!
MVG Marina de Jonge